Nieuw licht op effecten van TBT in mariene milieu.

Tributyltin (TBT), een chemische stof die vrijkomt uit sommige soorten aangroeiwerende verf op scheepsrompen, maakt vissen vatbaarder voor infectieziekten. Dat is gebleken uit een onderzoek van de Universiteit van Utrecht, RIVM en RWS RIKZ.

Laboratoriumexperimenten toonden effecten van TBT aan op het immuunsysteem van volwassen platvis (bot), bij concentraties in dezelfde orde van grootte als die voorkomen in vervuilde wateren in de buurt van zeehavens. Het onderzoek is samengevat in een proefschrift waarop Guy Grinwis van de veterinaire faculteit Universiteit van Utrecht dit voorjaar tot doctor promoveerde. Onlangs ontving hij voor het pionerende karakter van zijn proefschrift de internationale Boehringer Ingelheim ESTP award.
TBT is decennia lang gebruikt als werkzaam bestanddeel in aangroeiwerende verf voor schepen. Sinds 1998 is het gebruik van deze biocide fasegewijs verboden. In Nederland en mondiaal is TBT echter nog steeds een belangrijke probleemstof voor het mariene milieu. Dat komt door nalevering vanuit sedimenten. Vooral baggerspecie bevat nog aanzienlijke hoeveelheden TBT. Tijdens het onderzoek, dat is uitgevoerd in het voormalig RIKZ-veldstation Jacobahaven, bleek dat langdurige blootstelling van vis aan TBT de thymus, een belangrijk orgaan in het immuunsysteem van de vis, doet verschrompelen. Deze constatering maakt het aannemelijk dat TBT vissen in sommige kust- en overgangswateren vatbaarder maakt voor infectieziekten.

Doordat de experimenten zijn uitgevoerd met een inheemse vissoort is een directe vergelijking mogelijk met waarnemingen buiten het laboratorium. Zo worden in TBT-gebieden langs onze kust en elders in de Noordzee relatief vaak platvissen waargenomen met bepaalde infectieziekten. Maar monitoringsprogramma's van RWS en OSPAR laten sinds het begin van de jaren 90 duidelijk een afname zien van infectieziekten bij platvis. Deze trend wijst op een correlatie met het beleid dat is gericht op afname van de concentraties TBT in kustwater en zee.
Het is nog onduidelijk of de waargenomen effecten van TBT ook doorwerken in de omvang van de vispopulaties. Vervolgonderzoek hiernaar zou zich vooral moeten richten op jonge vissen of eieren, die over het algemeen gevoeliger zijn voor schadelijke effecten van chemische stoffen.

De probleemstoffenlijst over meetjaar 2004 is nu gepubliceerd.

Het document 'Inventarisatie probleemstoffen in de Waddenzee en Eems-Dollard', is een jaarlijkse rapportage van Rijkswaterstaat, over stoffen die een norm (MTR en/of streefwaarde) overschrijden of een toenemende trend vertonen. Deze stoffen worden samengevat in een 'Probleemstoffen-lijst'. Het product wordt onder andere gebruikt in het project Kaderrichtlijn Water.
Ook in het jaar 2004 zijn er weer meetgegevens verzameld in het kader van het landelijke meetprogramma MWTL Hierbij is gemeten in oppervlaktewater, zwevend stof en mossel.
Deze meetgegevens zijn gebruikt voor het vaststellen van de jaarlijkse lijst van probleemstoffen en de trendontwikkeling.

De lijst van probleemstoffen wordt aangevoerd door TBT en TFT (organotinverbindingen). Deze stoffen overschrijden niet alleen de streefwaarde,  maar ook het maximale toegelaten risico ( de streefwaarde is een factor honderd van deze norm ). Wel is er op enkele locaties nu een dalende trend waarneembaar.
Hierna overschrijden alle Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen (PAK’s) ruimschoots de streefwaarde. Verder is er een duidelijke overschrijding te zien van de streefwaarde door zeven organische microverontreinigingen, allen bestrijdingsmiddelen.
Opvallend is dat de gehalten van veel van deze bestrijdingsmiddelen hoger is in het Eems-Dollardgebied zijn dan de Waddenzee.
De nutriënten overschrijden in 2004 weer ruim de kwaliteitsdoelstellingen.

De analyseresultaten van het Aanvullend onderzoek uit 2005 zijn binnen.

Binnen het project 'Aanvullend onderzoek naar stoffen' wordt er door Rijkswaterstaat onderzoek uitgevoerd naar het voorkomen van bepaalde stoffen in het Waddengebied en naar de vrachten van stoffen naar het Waddenzeegebied. In 2005 is er een meetcampagne opgezet waarbij de waterkwaliteit rondom een aantal Waddenzeehavens wordt bekeken. De vraag voor het onderzoek komt voort uit de KaderRichtlijn Water, waarin een 6-tal Waddenzeehavens zijn aangewezen als apart waterlichaam.
Verder bestaat er reeds jaren de behoefte bij Rijkswaterstaat om te onderzoeken welke vrachten van stoffen aan zwevend stof via het zoete water in het Waddengebied terechtkomen. Hiertoe zijn in 2005 op enkele locaties vlak voor de spui of gemaal monsters genomen. Het monstermateriaal van deze metingen uit 2005 zijn nu geanalyseerd. In de loop van 2006 worden deze analyseresultaten verwerkt in 2 rapportages.

Bron: RIKZ

Datum:  11 september 2006